TÜBİTAK 1002 Projesi Kapsamında Tortum Heyelan Seti’nde Ayrıntılı Arazi Çalışması Gerçekleştirildi

Bölümümüz öğretim üyesi Dr. Öğr. Üyesi Onur Yayla, TÜBİTAK 1002 – Hızlı Destek Programı kapsamında desteklenen “Tortum Heyelan Setinde Gelişen Kütle Hareketlerinin Çoruh Nehri Havzası’ndaki Afet Potansiyeli” başlıklı projenin arazi çalışmalarını Uzundere’de başarıyla tamamladı.

Proje, Süleyman Demirel Üniversitesi, Gümüşhane Üniversitesi ve Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi araştırmacılarının iş birliğiyle yürütülmektedir. SDÜ’den Prof. Dr. Yıldırım Atayeter ve Gümüşhane Üniversitesi’nden Doç. Dr. Serhat Dağ projede araştırmacı olarak görev almaktadır. Ayrıca SDÜ’de lisansüstü eğitimine devam eden Hasan Akpınar ve Ogün Korkmaz projede bursiyer olarak yer almaktadır.

Türkiye’nin en büyük heyelan set gölü olan Tortum Heyelan Set Gölü, proje kapsamında güncel kütle hareketlerini ayrıntılı biçimde incelemek amacıyla modern ölçüm teknikleri ile analiz edildi.

Araştırma ekibi, heyelan seti ve çevresindeki kritik yamaç alanlarını yüksek çözünürlükle belgelemek için 40 farklı İHA uçuşu gerçekleştirdi. Bu çalışmalar sonucunda yaklaşık 100 hektarlık bir alan, fotogrametrik yöntemlerle ayrıntılı bir 3B model hâline getirildi.

Bu modelleme, set üzerinde meydana gelen milimetrik ölçekte mikro-topografik değişimlerin izlenmesine olanak sağlayan en güncel veri setini oluşturdu.

İHA verilerine ek olarak sahada 87 farklı GNSS kontrol noktası kurulmuş; bu sayede set gövdesi ve çevresindeki:

• gerilme zonları
• yamaç duraysızlığı göstergeleri
• yavaş ilerleyen sürünme hareketleri
• blok kaymaları
• yüzey çatlakları

bilimsel olarak izlenebilir hâle getirilmiştir.

Arazi gözlemleri ve modeller, özellikle doğu ve güneydoğu kesimlerinde aktif deformasyon süreçlerinin sürdüğünü göstermektedir. Bölgede:

• topuk erozyonu,
• kırıntılı malzeme birikimlerinin yeniden harekete geçmesi,
• sürünme (krip) hareketleri,
• blok kaymaları,
• yüzey çatlakları

gibi kritik duraysızlık göstergeleri kaydedilmiştir.

Bu değişimlerin, hem Tortum Çayı’nın aşındırıcı etkisi hem de bölgede artan tarımsal su kullanımı ile ilişki içinde olduğu değerlendirilmektedir.

Yapılan analizler, Tortum Heyelan Seti’nin ani ve büyük ölçekli bir çökme ile taşkın oluşturma olasılığının düşük olduğunu ortaya koymaktadır.

Buna karşın, Deydap Mezrası çevresi, yoğun deformasyon süreçleri nedeniyle yüksek heyelan riski taşıyan bir bölge olarak belirlenmiştir. Bu nedenle söz konusu alanın yerleşime kapalı bırakılması ve yalnızca kontrollü tarımsal üretim amacıyla kullanılması önerilmektedir.

Arazi çalışmaları kapsamında üretilen:

• deformasyon haritaları,
• risk zonları,

ilgili kamu kurumlarıyla paylaşılacak ve bölgedeki afet yönetimi süreçlerinin geliştirilmesine bilimsel katkı sunacaktır.